TABLICA MOTYWACYJNA – zmodyfikowana wersja oparta na szacunku

System motywacyjny w postaci tablicy ze znaczkami budzi wiele kontrowersji, szczególnie wśród świadomych rodziców, podążających za nurtem rodzicielstwa bliskości. Według mnie stosowanie ocen, czy to w postaci buziek czy chmurek również jest kontrowersyjne i w znacznym stopniu ogranicza wolność dziecka. To prawda. Jest to stara metoda, nie patrząca na potrzeby maluszków. Nie tylko ogranicza wolność, ale i uczy zależności od ocen innych i wtłacza dziecko w schematy. Jest niemal jak więzienie, w którym dziecko musi wykonywać rozkazy w obawie przed karą.

Muszę jednak przyznać, że zmodyfikowaną (!) wersję standardowego systemu motywacyjnego czasami polecam rodzicom w moim gabinecie. Co ważne, jest to zmodyfikowana wersja, stosowana tylko i wyłącznie w konkretnych sytuacjach! Stworzyłam tą wersję by pomóc rodzicom w poradzeniu sobie z trudnym zachowaniem dziecka (szczególnie dziecka z zaburzeniami rozwojowymi) i zawsze wprowadzana jest za jego zgodą! Każdy system motywacyjny wygląda trochę inaczej, bo jest indywidualnie dopasowany do potrzeb całej rodziny. Zawiera jednak podstawowe zasady, które są kluczowe. Postanowiłam więc wszystko dokładnie opisać, bo być może ktoś z was, drodzy rodzice, boryka się z dylematem wprowadzenia takich tablic.

CO TO JEST TABLICA MOTYWACYJNA?

Zacznę od wyjaśnienia, jak wygląda typowa tablica motywacyjna dostępna w sklepach. Jest to zazwyczaj tablica magnetyczna lub papierowa na której opisane są różne obowiązki dziecka (sprzątanie, jedzenie, odrabianie lekcji, ścielenie łóżka itp.). Obok każdego zachowania jest miejsce na wstawienie odpowiedniego znaczka (buźki wesołej w przypadku wykonania zadania, lub buźki smutnej w sytuacji, gdy wystąpił problem). Często zamiast buziek stosowane są kółeczka zielone lub czerwone, chmurki i słoneczka, plusy i minusy.  Dziecko zbiera znaczki przez cały tydzień i w niedzielę następuje rozliczenie. Zazwyczaj rodzice wtedy dają mu nagrodę lub karę. Czasami zdarza się, że w przypadku niepożądanego zachowania zabierają dziecku zdobyte już buźki. Co jest jeszcze bardziej krzywdzące.

Tego typu tablice występują też często w przedszkolach i wyglądają bardzo podobnie. Pod imionami dzieci jest miejsce na słoneczka i chmurki, lub buźki. Często nauczyciele inicjują „wyścig szczurów” czyli kto pierwszy uzbiera całą tablicę buziek to wygrywa. Nie muszę już chyba pisać o szkodliwości takich praktyk… Niestety, nadal w wielu przedszkolach one występują. Spotkałam się nawet raz z metodą, że dzieci dostawały na rączkę pieczątkę za zachowanie. Zieloną za ładne zachowanie i czerwoną za złe. Jest to bardzo skrajny przykład nieodpowiedzialnego wpływania na zachowanie Maluszków. Istot niezwykle wrażliwych na ocenę i manipulację. Dlatego jeśli u Was w przedszkolu panuje podobna praktyka, koniecznie zaprotestujcie!

Stosowanie takich systemów motywacyjnych skutkuje obniżeniem poczucia własnej wartości u dziecka, dużej podatności na opinię innych, frustrację i gniew. Dziecko uczy się, że zawsze musi zasłużyć na pochwałę a jego wartość sprowadzana jest do słoneczek i chmurek. Uczy się również, że nie zasługuje na nagrodę, jeśli nie potrafi się dostosować do wymagań rodziców i nauczycieli. Długotrwałe stosowanie takich systemów bardzo zaburza rozwój emocjonalno społeczny. Owszem, efekt „grzecznego dziecka” będzie osiągnięty natychmiast, ale w przyszłości takie dziecko będzie zawsze czuło się oceniane i podatne na opinię innych. A tego przecież żaden świadomy rodzic nie chce dla swojego maluszka!

POZYTYWNA TABLICA MOTYWACYJNA

Tak jak napisałam na początku, czasami proponuję rodzicom zmodyfikowaną wersję tablicy motywacyjnej. Stworzyłam ją na podstawie wieloletniej praktyki i obserwacji dzieci z trudnym zachowaniem. Nie raz przekonałam się o jej ogromnej skuteczności. Rodzice codziennie piszą do mnie, jakie pozytywne zmiany ona wprowadza.

Moja tablica ma bardzo ważne, podstawowe zasady:

  1. WPROWADZENIE TABLICY ODBYWA SIĘ ZAWSZE ZA ZGODĄ DZIECKA

Zgoda dziecka w tym przypadku jest kluczowa! Wielu rodziców na pewno się tutaj ze mną nie zgodzi, bo przecież żadne dziecko nie chce być oceniane i kontrolowane. Dlatego ważne jest, aby cały pomysł przedstawić swojemu maluchowi w formie zabawy. Pokażmy mu, jakie może mieć korzyści. W zasadzie są to same korzyści bo na tej tablicy nie ma kar i negatywnych konsekwencji. Może dzięki temu zdobywać różne przywileje i nagrody niematerialne. Jeśli dziecko nie potrafi zrozumieć zasad tablicy lub jeszcze nie mówi, to oznacza, że jest za małe do stosowania takiego systemu motywacyjnego.

  • CAŁOŚĆ JEST ZABAWĄ A NIE OCENĄ

Przedstawmy dziecku tablicę jako fajną grę. Wyjaśnijmy dokładnie zasady działania i ustalmy, że w każdej chwili może z niej zrezygnować. Zachęćmy listą korzyści ( czyli niematerialnych nagród) i zapewnijmy, że nie będzie negatywnych konsekwencji.

  • TABLICA JEST W FORMIE GRAFICZNEJ

Jest to bardzo ważny element nawet w przypadku dzieci, które potrafią czytać. Graficzne przedstawienie zachowań lepiej dociera do dzieci niż napis. Możemy narysować schematyczne obrazki np. sprzątanie – kubeł i zabawki, posiłek – talerz i widelec, nauka – książka.

  • NARYSOWANE ZACHOWANIA SĄ OGRANICZONE I MIERZALNE

Zachowania powinny być indywidualnie dopasowane. Zamieśćmy zachowania z którymi nasze dziecko ma problem, na przykład spokojny posiłek, ale umieśćmy również coś prostszego z czym nasz maluch sobie na pewno poradzi. Maksymalna liczba zachowań na tablicy nie powinna przekroczyć 5. Więcej zachowań jest po prostu obciążające dla dziecka. Nie możemy jednocześnie pracować nad wszystkimi negatywnymi zachowaniami, najpierw popracujmy nad pięcioma, a jeśli to nam się uda, to będziemy mogli przejść do kolejnej piątki.

Zachowania muszą być mierzalne i konkretne w czasie, czyli nie możemy oceniać całego dnia bez krzyku, lub ogólnie ładnego zachowania. Muszą być konkrety takie jak: nie rzucanie jedzeniem przy śniadaniu, pozbieranie wszystkich zabawek po kolacji.

  • NIE WYSTĘPUJĄ SMUTNE BUŹKI I INNE NEGATYWNE OCENY

Stosowanie negatywnych ocen jest bardzo szkodliwe dla rozwoju psychiki dziecka. Maluch będzie „grzeczny” ale zrobi to z powodu strachu a nie własnej chęci. Dawanie smutnych buziek i innych negatywnych ocen uważam za niehumanitarne podejście do wychowania.

  • NA TABLICY WIDOCZNA JEST NAGRODA

To bardzo ważny element całego systemu motywacyjnego. Trzeba jednak pamiętać, że nagroda nie powinna być w formie materialnej. Nie warto nagradzać dziecka słodyczami, zabawkami lub innymi przedmiotami. Doskonałą nagrodą jest przybicie piątki, wycieczka na plac zabaw lub papierowy bilet na wyjątkową atrakcję.

  • TABLICA JEST DZIENNA

Oznacza to, że nie rozliczamy jej raz na tydzień, sumując każdy dzień tygodnia, tylko codziennie wieczorem. Jest to istotny warunek w skuteczności tego systemu motywacyjnego, gdyż zbyt długie odraczanie w czasie korzyści negatywnie wpływa na motywację.

Tak skonstruowana tablica motywacyjna jest bardziej zabawą, niż systemem wychowawczym, dlatego chcę jeszcze raz podkreślić : DZIECKO MUSI ZGODZIĆ SIĘ NA TAKI RODZAJ ZABAWY. Trzeba ją również stosować rozsądnie, nie oceniając każdego zachowania, nie krytykując i nie grożąc. To ma być dodatkowa motywacja do nauki ważnych zachowań społecznych, a nie jedyny sposób na dyscyplinę. Piszę to kilkukrotnie, dlatego że jestem absolutnie przeciwna standardowym tablicom motywacyjnym (dlatego stworzyłam ich własną wersję).

Popularne artykuły

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *